articles, essays and papers

• Cees de Boer :: over de vergankelijkheid van de tekens
• 
  
  
  
  Twee vragen, waarvan de eerste gemakkelijker te beantwoorden lijkt dan de tweede. Is er vergankelijkheid in de natuur? Is er vreugde in de natuur? Het antwoord op de eerste waag zal vaker bevestigend luiden dan het antwoord op de tweede. Ook na langer nadenken, lijkt er minder snel twijfel op te treden aan de stelling dat de wisselende seizoenen en de vernietigende dood, onontkoombare argumenten zijn voor de realiteit van de vergankelijkheid in de natuur. Maar waarom zijn vogelzang, een bloeiende meidoorn, naar ons gevoel, minder sterke argumenten voor de tweede stelling, dat ook vreugde onlosmakelijk deel uitmaakt van de natuur? Waarom hebben we de neiging deze vreugde eerder in ons hoofd dan in de natuur buiten ons te zoeken en vogelzang wetenschappelijk af te doen als voortkomend uit een dierlijk instinct dat een cruciale rol vervult in het behoud en de evolutie van de soort?
• 
  fig. 1 Meidoornheuvel, 1998.
  Toen herman de vries mij, in de vorm van een reeks trefwoorden een kleine handleiding toezond om het thema vergankelijkheid in zijn oeuvre te ontdekken, viel als eerste op dat een aantal zeer uiteenlopende woorden en begrippen naast elkaar stond alsof dat de gewoonste zaak van de wereld was. Naast process en identity stonden ook this en joy, memento mori en carpe diem, ashes en aufleuchten des feuers, poetry en im entstehen vergehen. Al deze, wat betreft betekenissen onderling zo verschillende trefwoorden, zijn aspecten van vergankelijkheid? joy staat naast vergankelijkheid, bij deze kunstenaar die in zijn werk zoveel mogelijk plaats inruimt voor natuurprocessen?
  •  
  • de meidoorns van acquoy
  • (from the shortness of the moment)
    het is mijn liefde tot deze bomen
    het is een persoonlijke betrekking tot deze
    bomen
    het is hun taaiheid en weerstand
    het is hun vorm die dat toont
    het is de geur van haar bloemen
    en mijn vreugde, elke keer
    als ik een bloeiende meidoorn zie
    en mijn dankbaarheid elke keer
    als ik in de herfst de bessen pluk
    die helpen mijn hartslag te reguleren
    en me kracht geven
    deze formulering van kracht en schoonheid
    is het
    en mijn persoonlijk betroffen zijn als
    weer een meidoorn minder
    aan de weg staat
    (sie alle sollen jetzt bleiben!) [1]
• 
  fig. 2 le témoin (1991)
  In deze tekst over de vluchtigheid van het moment, verschijnen de regels "het is hun vorm die dat toont" en "deze formulering van kracht en schoonheid". Het is opvallend om de verschijningsvormen van de meidoorn in alle seizoenen een "formulering van kracht en schoonheid" te noemen; hier wordt, met het beschrijvende en zakelijke woord formulering, een talige metafoor gebruikt. Dit woord wordt, en dat is bijzonder, door de vries ingezet om juist iets in subjectieve zin over iedere meidoorn afzonderlijk te zeggen: hoe veranderlijk, in tijd en ruimte, de gedaante van een meidoorn ook is, altijd is hij voor zichzelf de juiste formulering. de wies impliceert daarmee tevens dat iedere talige formulering te kort zal schieten om een meidoorn te beschrijven. Ook aangetast door perenvuur, of stervend van ouderdom is déze meidoorn de juiste formulering voor zichzelf. Daarom staat ook identity in de lijst van begrippen die met vergankelijkheid te maken hebben. Ik wijs op de vries' kunstwerk le témoin - de getuige - een door de elementen en de tijd getekende stam van een olijfboom, die als zichzelf wordt getoond, omdat hij zijn eigen formulering, zijn eigen schilderij is (Figure 2.). In de vries' concept heeft de natuur het etiket kunst niet nodig; natuur wordt, in al haar procesmatige aspecten, als zichzelf gepresenteerd. Daardoor laat de vries de natuur nooit zien als figuratie of als figuratief, maar als configuratie. Een voorbeeld hiervan is after the winter. In drie uitsnedes (letterlijk!) uit de natuur, wordt getoond hoe de vegetatie door een dik pak sneeuw werd platgedrukt. Dit zijn drie configuraties van bepaalde plekken, doorsneden van processen die zich in tijd en ruimte hebben afgespeeld en die tot 'beelden' leidden (vergelijk tevens unter den bäumen) >>>>
• top